KHÚC TRÁNG CA VỀ 20 LIỆT SĨ ĐẠI ĐỘI PHÁO BINH 45 HÀ TĨNH 

Khu di tích Bãi Dừa nay thuộc thôn Cường Thịnh, xã Cổ Đạm.

Theo tư liệu, trước năm 1960, Đại đội pháo binh 45 là đại đội pháo bảo vệ bờ biển trực thuộc Khu tuần 2 Hải quân đóng quân tại thành phố cảng Hải Phòng. Năm 1961, đơn vị được điều động về xã Xuân Hội (Nghi Xuân cũ) với mục tiêu bảo vệ vùng biển khu vực Bắc Trung Bộ. Sau sự kiện Vịnh Bắc Bộ xảy ra vào ngày 5/8/1964, đơn vị được chuyển giao cho lực lượng bộ đội địa phương, trực thuộc Tỉnh đội Hà Tĩnh (nay là Bộ CHQS Hà Tĩnh).

Để đảm bảo bí mật, Đại đội pháo binh 45 thường xuyên di chuyển tại các trận địa thuộc địa phận các xã Xuân Hội, Xuân Trường, Xuân Yên, Xuân Liên và Cương Gián (cũ). Vào khoảng 14 giờ ngày 12/7/1968, phát hiện tàu chiến Mỹ xâm phạm vùng bờ biển cách 8km, đơn vị đang “chốt” tại trận địa pháo Bãi Dừa thuộc thôn Cường Thịnh, (xã Xuân Liên cũ, nay là xã Cổ Đạm) được lệnh nhả đạn. Lúc này, khoảng gần 30 máy bay các loại của địch quần thảo gầm rú trên bầu trời, thi nhau bắn rốc két và phóng tên lửa xuống. Trận địa pháo gồm 4 khẩu tầm xa 105 mm và 4 khẩu 12 ly 7 bị chìm trong biển lửa, cả trận địa bị san phẳng. Cuộc chiến không cân sức kéo dài khoảng 2 giờ khiến 20 cán bộ chiến sĩ hy sinh tại chỗ, nhiều người đã anh dũng hy sinh ngay trên mâm pháo trong trận chiến ác liệt với đế quốc Mỹ.

20 liệt sĩ đã hi sinh trong trận đánh vào ngày 12/7/1968 tại Bãi Dừa.

Trận đánh kết thúc, máy bay địch rút lui, đồng đội và lực lượng dân quân nhanh chóng có mặt để cứu chữa người bị thương và khâm liệm cho người đã khuất. Thi hài các liệt sĩ được an táng tại khu đồi Bồng Bộng xã Xuân Liên cũ.

Sau trận đánh ngày 12/7, Đại đội pháo binh 45 được lệnh về tuyến sau làm nhiệm vụ mở đường. Đến nay, hài cốt các chiến sỹ hy sinh một số được đưa vào Nghĩa trang liệt sỹ khu vực Nghi Xuân, số khác được người thân mang về quê an táng.

TƯỞNG NHỚ CÁC ANH HÙNG LIỆT SỸ - TRÁCH NHIỆM VÀ NGHĨA TÌNH CỦA THẾ HỆ HÔM NAY

Sau trận đánh đó, vùng đất này trở lên lạnh lẽo, hoang vu. Qua nhiều năm, mong muốn khôi phục một công trình để ghi dấu cho những chiến công đã hóa thành bất tử của 20 cán bộ, chiến sĩ thuộc Đại đội pháo binh 45 anh dũng hy sinh ở đây, cấp ủy, chính quyền huyện Nghi Xuân cũ và xã Cổ Đạm hiện nay đã nỗ lực huy động các nguồn lực để xây dựng Khu tưởng niệm các liệt sĩ Đại đội pháo binh 45 Hà Tĩnh hy sinh tại trận địa pháo Bãi Dừa.  

Cấp ủy, chính quyền địa phương và Nhân dân dâng hương tưởng nhớ công ơn của các liệt sĩ đã hy sinh tại trận địa pháo Bãi Dừa.

Công trình được khởi công xây dựng vào tháng 6/2025, có tổng kinh phí gần 7 tỷ đồng, trong đó cấp ủy, chính quyền địa phương đã huy động nguồn xã hội hóa từ các mạnh thường quân, con em xa quê số tiền hơn 2 tỷ đồng. Công trình được thiết kế trang nghiêm, hài hòa với không gian di tích gồm nhiều hạng mục như: nhà tưởng niệm, bia tưởng niệm, nhà soạn lễ, đường vào khu di tích, khuôn viên, điện chiếu sáng,… Việc xây dựng khu tưởng niệm không chỉ là hoạt động “đền ơn đáp nghĩa” thiết thực, mà còn góp phần bảo tồn, phát huy giá trị lịch sử của di tích Bãi Dừa, tạo nên một địa điểm tưởng niệm linh thiêng, đáp ứng nhu cầu thăm viếng, dâng hương của Nhân dân và thân nhân các liệt sĩ.

Nhà tưởng niệm các liệt sĩ Đại đội pháo binh 45 Hà Tĩnh.

Ông Nguyễn Văn Tuấn – Chủ tịch UBND xã Cổ Đạm cho biết” Khu tưởng niệm các liệt sĩ Đại đội pháo binh 45 là địa chỉ thiêng liêng, ghi dấu sự hy sinh anh dũng của 20 liệt sĩ vì sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc. Việc đầu tư tôn tạo không chỉ là trách nhiệm, mà còn là sự tri ân sâu sắc của Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân đối với các anh hùng liệt sĩ. Đây cũng là nơi giáo dục truyền thống cách mạng, lòng yêu nước và ý thức trách nhiệm cho thế hệ trẻ hôm nay và mai sau. Bên cạnh nguồn ngân sách nhà nước, địa phương đặc biệt đẩy mạnh xã hội hóa, kêu gọi sự đóng góp của các tổ chức, doanh nghiệp và con em quê hương đang sinh sống, công tác trên mọi miền Tổ quốc. Sự chung tay đó thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, góp phần quan trọng để công trình được triển khai đúng tiến độ và đảm bảo chất lượng. Thời gian tới, xã sẽ tiếp tục kêu gọi đầu tư nhiều hạng mục khác như xây dựng quảng trường, xây dựng tuyến đường kết nối từ khu tưởng niệm với các điểm du lịch văn hóa tâm linh trên địa bàn, xây dựng hồ sen, tạo thành một quần thể di tích gắn với phát triển du lịch văn hóa tâm linh, du lịch biển”.

Giữa nhịp sống yên bình hôm nay, câu chuyện về 20 liệt sĩ Đại đội pháo binh 45 Hà Tĩnh vẫn vang vọng như một khúc tráng ca bất tử. Sự hy sinh của các anh là lời nhắc nhở sâu sắc về giá trị của hòa bình, độc lập – những điều đã được đánh đổi bằng máu xương của biết bao thế hệ.

Đức Đồng